Onecht

Mevrouw, wilt u wat drinken?’.

De stem doet haar opschrikken uit haar gedachten.

‘Zo, u was ver weg!’ glimlacht de stewardess.

Ze knikt. ‘Een jus d’orange graag.’

Marlies neemt een flinke slok en staart naar buiten. Ze kan het nog steeds niet helemaal bevatten. Gelukkig kon het nog net, vliegen. De dokter was het er eerst niet mee eens geweest. ‘Stress en emotionele belasting zijn slecht voor de groei van de baby’ had hij gezegd. Hij had haar gevraagd om het los te laten. In ieder geval tot na de geboorte. Maar hij had makkelijk praten. Zijn hele wereld stond niet op zijn kop. En in loslaten was ze sowieso nooit goed geweest. Nee, ze moest antwoorden hebben. Ze klapt het tafeltje naar beneden en zet het glas jus d’orange erop. In haar tas zoekt ze naar de foto. De foto waarmee het begon. Meteen is ze weer op zolder.

‘Marlies, kijk wat ik hier vind!’

Ze klopt het stof van haar broek en loopt naar Saar toe.

‘Een doos vol foto’s van je moeder! Zo te zien allemaal uit haar jeugd.’

Marlies pakt een foto uit de doos. Op de foto staat haar moeder in een gebloemde zomerjurk,  innig gearmd met haar tweelingzus. Allebei schaterlachend.

Saar komt achter haar staan.

‘Jee, ik kan niet eens zien welke van de twee je moeder is! Ik wist helemaal niet dat je moeder een tweelingzus had. En dan nog wel een eeneiige!’

‘Ja, dat is Louise. Ik heb haar nooit ontmoet. Ze is voordat ik geboren werd geëmigreerd, geloof ik.’

‘Waarom was ze niet op de begrafenis?’

‘Mama had geen contact met haar. Geen idee waarom. Ze wilde er nooit over praten.’

‘Heb je haar ook niet op de hoogte gesteld?’

‘Nee. Ik zou niet eens weten waar ze woont. In welk land überhaupt. Pff, ik heb dorst gekregen. Zullen we even pauze nemen?’

‘Ja, ik ook! Ik neem de doos wel mee naar beneden.’

In de keuken schenkt Marlies twee glazen in.

‘Toch vreemd. Zo te zien waren ze onafscheidelijk.’

Saar haalt nog wat foto’s uit de doos. 

‘Oh kijk, hier is je moeder zwanger! Wat was ze mooi zwanger zeg. Net als jij nu!’

Marlies pakt de foto aan.

‘Dat is niet mijn moeder, die zwanger is.  Dat is Louise.’

Ze draait de foto om. In sierlijke letters staat er ‘Louise en ik. Mei ’80’ Ze kijkt nog eens. Het staat er toch echt. Ze draait de foto nog eens om en kijkt naar haar moeder. Geen spoor van een zwangerschap.

‘Wat gek, ik ben geboren op 15 juli 1980.’

Ze toont Saar zwijgend de achterkant.

 ‘Hè? Misschien heeft ze het verkeerde jaartal opgeschreven?’

Marlies keert de doos om op tafel en zoekt tussen de foto’s. Op bijna alle foto’s is haar moeder te zien met Louise. Ze pakt een foto van haarzelf. ‘Op schoot bij Louise. April 81’

Ze denkt terug aan het gesprek van destijds. Na een bezoek aan oma, waar ze Louise op foto’s had gezien, had ze gevraagd of ze niet eens op bezoek konden bij die tante. Het antwoord dat ze gekregen had, was niet wat ze verwacht had. ‘Louise maakt geen deel meer uit van mijn leven.’ De pijn in haar moeders ogen bij het uitspreken van die woorden was haar niet ontgaan. Ze had er nooit meer naar durven vragen.

Ze pakt nog een foto. Zijzelf in de speeltuin. Met Louise.

Blijkbaar was Louise dus toch niet voor haar geboorte geëmigreerd. Vreemd om over zoiets te liegen eigenlijk. Vooral voor haar moeder. Hoe vaak had ze haar niet horen zeggen: ‘Leugens hebben korte benen.’ Het feit dat dit deel van haar moeders vroegere leven zo ver weggestopt op zolder was, maakte het er ook niet beter op. Er moest wel iets vreselijks zijn voorgevallen tussen haar moeder en deze geheimzinnige tante. Ze denkt na. De enige uit die tijd die nog in leven is, is Berdine. Haar moeders beste vriendin.

Aan de telefoon had ze Berdine verteld dat ze foto’s gevonden had. En dat ze nieuwsgierig geworden was naar haar moeders jeugdjaren. Berdine had erop gestaan dat ze op bezoek kwam, diezelfde middag nog.

Zwijgend had Berdine de foto van de zwangere Louise uit de stapel gepakt. Ze had er lang naar gekeken.

‘Ze heeft je nooit iets verteld hè?’

Marlies had haar vragend aangekeken.

De manier waarop Berdine naar de foto keek had haar een gevoel van onbehagen gegeven. Mei 1980. Nee, het kon niet. Het mocht niet. Ze voelde haar hart in haar keel kloppen. Boem-boem. Boem-boem. Het leek alsof alles om haar heen langzaam vervaagde. Verdween. En alleen het kloppen van haar hart overbleef. Elke slag als een mokerslag. Boem-boem. Boem-boem. In afwachting van de woorden die zouden volgen. Boem-boem. Boem-boem. Misschien, als ze zich daarop bleef concentreren, hoefde ze het niet te horen. Kon ze nog weggaan. Ze hoefde het niet te weten. Toch? Boem-boem. In slowmotion zag ze de lippen van Berdine uiteen gaan. Zich vormen. Alsof ze naar een film keek. Die op vertraagd afspelen stond. Het geluid bleef uit. Boem. Ze zag de vinger van Berdine naar de foto wijzen.

Ze was de tuin ingelopen.

‘Je. Echte. Moeder.’

De woorden bleven nagalmen in haar hoofd. Bij de rozenstruik was ze op het gras gaan zitten. Ze staarde naar de ondergaande zon. Het was een warme dag geweest voor de tijd van het jaar.

Na een tijdje voelde ze een hand op haar schouder.

‘Hier, kind.’

Berdine reikte haar een kopje thee aan en ging naast haar zitten.

Uiteindelijk verbrak Berdine de stilte.

 ‘Toen je moeder... Nou ja, laat ik maar bij het begin beginnen. Je moeder en Louise waren onafscheidelijk. Twee handen op een buik. Van kinds af aan. Ook de komst van je vader veranderde dat niet echt. Louise heeft zelfs nog een tijd bij je ouders in huis gewoond. Indertijd was het namelijk nog niet zo vanzelfsprekend dat je op jezelf ging wonen, als je nog ongehuwd was. Zeker niet in het dorp waar wij woonden. Bij je ouders had ze meer vrijheid dan bij je oma. Die gaven er niet zoveel om als er weer eens een vrijer langskwam. En of ze die had!’ Berdine glimlachte veelbetekenend. Ze nam een slok thee voordat ze verder ging.

‘Weet je Marlies, je vader en moeder probeerden al heel lang kinderen te krijgen. Na een reeks onderzoeken kwam je moeder erachter dat het niet kon. Ze was onvruchtbaar. Ontroostbaar was ze.’

De glimlach was nu verdwenen.

‘Kinderen krijgen, moeder worden, dat was altijd al haar grootste droomwens geweest. In de maanden daarna weigerde ze uit bed te komen. Je vader, Louise, ik, we zagen het allemaal met lede ogen aan. Van adoptie wilde ze niets weten. Ze wilde een kind van je vader en anders niet. Machteloos waren we. Elke dag ging ik bij haar op bezoek. En elke dag hoopte ik op verandering. En toen, op een dag, was ze opeens uit bed.

Ze zat beneden op de bank met Louise. En allebei straalden ze! Toen vertelden ze me waar ze het die middag over gehad hadden. Je raadt het misschien al…Louise had voorgesteld om een kind te krijgen voor je moeder. Van je vader. Jou.’

De vrouw die het zich altijd zo had laten voorstaan op eerlijkheid had gelogen. Een web van leugens gesponnen, met haar er middenin. En nu was het fijn gesponnen rag met één maai verwoest. Met het beeld van haar moeder erbij. De nog verse rouw werd nu verzwolgen door die drie woorden. Je echte moeder. Woorden die ze nooit gedacht had te horen. Ze dacht terug aan dat programma van laatst. DNA Onbekend. Een verschrikkelijk programma eigenlijk. Om zo op tv je afkomst aan de kaak te stellen. Alleen omdat je een bepaald gevoel hebt. Dat had de vrouw in de uitzending gehad. Een ‘gevoel’. Dat er iets niet klopte. Twijfel of haar vader wel haar echte vader was. Daar had je dat woord weer: echte. Alsof de ander de onechte vader is. Niet-bestaand. Uitgewist door de echte. De vrouw had het bij het rechte eind gehad. Ze wist nog hoe ze zich daarna geïrriteerd had aan Caroline Tensen. ‘Hoe voel je je?’ had die aan de vrouw gevraagd. De sensatiezucht nauwelijks verholen achter een vriendelijke neplach. De vrouw had nee geschud. Maar Caroline had niet losgelaten.

‘Probeer het te beschrijven. Wat het nieuws in je losmaakt.’

En nog steeds had de vrouw geen kik gegeven. Opnieuw nee geschud. Caroline had daarop haar hand op de arm van de vrouw gelegd.

Knak.

Marlies nam een slok van de thee. Zij had nooit een ‘gevoel’ gehad. Dat Marie-José haar moeder was, was even vanzelfsprekend geweest als dat gras groen was. Als Caroline naast haar had gezeten zou ze ook gezwegen hebben. Hoe kon ze woorden vinden om te beschrijven hoe ze zich voelde? Als er gewoonweg geen woorden voor waren? Alles was een leugen. En er was geen weg meer terug. De zorgvuldig gelegde puzzel van haar leven was uit elkaar gevallen. En ze wist niet waar ze moest beginnen met het terugzoeken van de stukjes. Of ze die überhaupt ooit terug zou vinden. En niemand die haar kon helpen. De echte moeder even onbereikbaar en ver weg als de onechte moeder die ze net begraven had. Het was allemaal zo…surrealistisch. Ze frunnikte wat aan haar jurk. Nog even en dan zou ze hem niet meer aan kunnen. Vier maanden was ze nu. Het geslacht had ze niet willen weten. Maar eigenlijk wist ze gewoon dat het een meisje zou worden. Ze had het ook al een naam gegeven: Mila. Ze dacht aan Louise. Na vier maanden was ze al zo gehecht aan dit kindje dat ze het zich niet kon voorstellen om het af te moeten staan. Het niet op te zien groeien. Nee, ze kon er niet bij.

Ze keek op naar Berdine en zocht naar woorden. Probeerde haar stem terug te vinden.

‘Waarom is ze weggegaan?’

Knak.

De weken daarna waren een uitputtingsslag geweest. Ze was terechtgekomen in een wervelwind van emoties. De opspelende zwangerschapshormonen maakten het er ook niet echt beter op. Eerst was ze vooral nieuwsgierig geweest. Hongerig, naar meer informatie. Helaas had Berdine haar alleen kunnen vertellen dat Louise was weggegaan omwille van haar moeder. Louise kon het niet meer aan om bij Marlies in de buurt te zijn. Ze was bang geweest dat ze op haar beslissing om Marlies af te staan zou terugkomen. Dus was ze weggegaan. Gaan reizen. Uiteindelijk had ze een man ontmoet en was met hem in Oslo gaan wonen. Of ze daar nog woonde, wist Berdine niet. De laatste brieven van Berdine aan Louise waren allemaal retour afzender gekomen.

Daarna was ze voornamelijk boos geweest. Woedend zelfs. Op haar moeder. Al die jaren… Er waren zo veel momenten geweest waarop ze het had kunnen vertellen. Het was alsof ze haar moeder niet gekend had. Niet echt gekend. En waarom had Louise nooit contact gezocht? Die moest toch vaak aan haar gedacht hebben? Of had ze dat wel? En had haar moeder dat ook verzwegen? Zoveel vragen. Ze wilde het begrijpen. Haar moeder begrijpen. Louise begrijpen. Maar ze kon het niet begrijpen. Het leek wel alsof de beslissing van Louise alleen maar verliezers had voortgebracht. Louise was haar kind kwijtgeraakt. Moedergevoelens negeren moest een onmetelijk offer geweest zijn. En behalve een kind was Louise ook haar zus verloren. Net zoals haar moeder. Diens ogen hadden toentertijd niet gezwegen over de impact daarvan. En nu was de breuk tussen de zussen definitief gemaakt door de dood. Onherstelbaar. Net zoals haar jeugd.

Onder druk van Paul en de dokter had ze geprobeerd het te vergeten. Tot na de geboorte. Ze had zich in plaats daarvan op de babykamer gestort. Maar toen die klaar was, was er geen houden meer aan. Er was verlangen ontstaan. Naar Louise. Ze wilde haar ontmoeten. Leren kennen. Begrijpen. Antwoorden krijgen. Ergens voelde ze zich schuldig daarover. Naar haar moeder toe. Ook al was die dood. Alsof ze met het willen ontmoeten van Louise ontkende dat zij altijd voor haar gezorgd had. Haar nagedachtenis zou besmeuren. Ze had tenslotte niet gewild dat Marlies de waarheid kende. Maar wat er ook gebeurde, ze zou altijd haar moeder blijven. Ook al bleek die nu niet helemaal de vrouw te zijn die Marlies dacht dat ze was. Ze hoopte dat Louise haar ook haar moeder zou doen begrijpen. Het kind in haar buik had de doorslag gegeven. Voor haar was het nog niet te laat.

 ‘Dames en heren, dit is uw captain. We gaan over tien minuten de landing inzetten. Wilt u uw stoel alstublieft rechtop zetten, uw tafeltje opklappen en uw gordel vastmaken?’

Vlug staat Marlies op. Nog even snel naar het toilet, voor de landing. Een van de mindere kanten van het zwanger zijn. Ze voelt het kind in haar buik schoppen. Alsof die het aan kan voelen. Nog een paar uur. Dan zou ze in het centrum van Oslo zijn. Oog in oog staan met Louise. Haar moeder. ‘Ja Mila, zo meteen gaan we oma ontmoeten.’